Toen ik begon aan de post-hbo opleiding Hormonale Vrouwengezondheid dacht ik dat deze vraag vooral zou gaan over hormonen. Tijdens de opleiding ontdekte ik dat de vraag veel groter is. Niet omdat hormonen minder belangrijk zijn, maar omdat hormonen voortdurend samenwerken met andere fysiologische systemen. Dat veranderde mijn manier van kijken.
Tijdens één van de lessen bespraken we twee vrouwen van 52 jaar. Beiden hadden opvliegers, een verstoorde nachtrust en vermoeidheidsklachten. Beiden besloten, in overleg met hun behandelaar, te starten met menopauzale hormoontherapie.
Mijn eerste gedachte was dat de verschillen in reactie waarschijnlijk vooral door de hormonen zouden worden verklaard. De les begon met een heel andere vraag. Wat gebeurt er fysiologisch in het lichaam van deze vrouwen?
Bij de eerste vrouw werd duidelijk dat zij regelmatig bewoog, aan krachttraining deed en goed herstelde na inspanning. Toen stelde Miriam een vraag waar ik nooit eerder over had nagedacht. Waarom besteden we eigenlijk zoveel aandacht aan spierweefsel?
Ik had spieren altijd vooral gezien als weefsel waarmee we bewegen. Tijdens de les ontdekte ik dat spierweefsel veel meer is dan dat. Spieren behoren tot de grootste insulinegevoelige weefsels van het lichaam. Ze nemen glucose op uit het bloed en gebruiken deze als brandstof. Tijdens beweging maken spieren bovendien myokinen aan. Dat zijn signaalstoffen waarmee spieren communiceren met andere organen, zoals vetweefsel, de lever, de hersenen en het immuunsysteem.
Ik begon te begrijpen dat veranderingen in spierfunctie veel verder reiken dan kracht of conditie. Daarna verschoof de aandacht naar de tweede vrouw.
Zij had dezelfde overgangsklachten. Daarnaast was haar middelomtrek toegenomen, bewoog zij weinig en liet bloedonderzoek een verhoogde nuchtere glucose zien.
Ook hier stelde Miriam eerst een vraag. Wat vertelt een verhoogde glucosewaarde eigenlijk? Tijdens de opleiding leerde ik dat glucose de belangrijkste brandstof is voor veel lichaamscellen. Om glucose vanuit het bloed de cel in te krijgen, is insuline nodig. Wanneer cellen minder gevoelig worden voor insuline, moet het lichaam steeds meer insuline produceren om hetzelfde effect te bereiken. Dat komt doordat insuline resistenter wordt. Het lichaam compenseert dan door steeds meer insuline te produceren. Dit heet hyperinsulinemie en dat hebben patiënten al vele malen eerder dan een afwijkende nuchtere bloedglucose . Die kan nog helemaal normaal zijn terwijl er al heel lang sprake is van hyperinsulimemie.
Ook vetweefsel, spierweefsel, ontstekingsprocessen en de energiehuishouding veranderen mee.
Tijdens dezelfde les kwam een begrip voorbij dat ik nog nauwelijks kende: metabole flexibiliteit. Dat beschrijft het vermogen van het lichaam om efficiënt te schakelen tussen verschillende energiebronnen. Na een maaltijd gebruikt het lichaam vooral glucose. Tijdens vasten of langdurige inspanning neemt vetverbranding een belangrijkere plaats in. Een gezond metabolisme kan voortdurend tussen deze systemen schakelen.
Wat mij misschien nog wel het meest verraste, was de conclusie van de les. Niet dat de eerste vrouw beter op hormoontherapie zou reageren. Ook niet dat de tweede vrouw minder baat zou hebben. Dat kun je op basis van deze informatie helemaal niet zeggen.
Wat ik leerde, is dat metabole gezondheid één onderdeel vormt van de fysiologische context waarin hormoontherapie wordt toegepast. Daarnaast spelen ook spierfunctie, slaap, stressfysiologie, cardiovasculaire gezondheid, inflammatie, genetische factoren en de ernst van de hormonale veranderingen een rol. Welke factoren uiteindelijk het zwaarst wegen, verschilt van vrouw tot vrouw.
Voor mij was dat misschien wel het belangrijkste inzicht van de opleiding. Ik had geleerd om vooral naar hormonen te kijken. Nu leer ik eerst begrijpen hoe verschillende fysiologische systemen samenwerken. Dat levert andere vragen op. En juist die vragen helpen mij om vrouwen niet alleen vanuit hun klachten, maar vanuit hun totale fysiologie te benaderen.
Deze les liet mij zien dat hormonale vrouwengezondheid niet draait om het vinden van één verklaring of één oplossing. Fysiologisch redeneren begint met het begrijpen van de samenhang tussen verschillende regelsystemen. Juist die samenhang maakt iedere vrouw uniek. Dat is voor mij de grootste meerwaarde van de post-hbo opleiding Hormonale Vrouwengezondheid aan XPR Academy.
Vanessa Wolvers — Owner Curves Uden
Sport- en preventiecentrum, gespecialiseerd in overgewicht, obesitas, diabetes mellitus type 2, reuma en leefstijlcoaching.
